A Friend of the People of the Cross

Mga Kababaihan sa Ilalimng Abusadong Mananakop (Burn)

Naghihintay ako ng mga babaeng bida sa kuwento. Nang kanilang mga magagandang bibitiwang linya. Nang kanilang pakikitungali sa mga lalaki. Subalit ang unang babaeng karakter na ipinakita sa kuwento, ang asawa ni Santiago, ang lalaking binitay na pagkatapos ay pinugutan pa ng ulo dahil sa bintang na pangunguna sa planong pag-aaklas laban sa puting dayuhan. Wala ni isang salita siyang binitiwan upang sagutin ang mga tanong ng puting bidang lalaki (Brando). Walang pagluha o paghihinagpis sa sinapit ng asawa. Walang tinig.  Itinatago ang damdamin. Marahil itoang pinakamatalinong gawin upang mabuhay at maitaguyod ang paglaki ng mga anak na naulila sa ama. O kaya sa pangkalahatan, ito ang karaniwang inaasahan sa mga babaeng Quemada habang ang dalawang bansa (Portugal at Inglatera) ay nag-aagawan sa kontrol ng Quemada na ang pangunahing produkto ay tubo na pangunahing sangkap sa paggawa ng asukal, at ang mga lalaki, mapaputi o itim ay nagtutunggalian ng lakas at pinapatay ang isa’t isa.

         Ang sumunod na pagkakataon naman na matinding damdamin na ipinakita ng mga babae ay mga nakangiti, tumatawa at nagsasayaw dahil sa tagumpay ng mga lalaki sa kanilang pakikipagtungali sa mga Portuges sa tulong ng isang puting taga-Inglatera (Brando) at ilang puti namaka-Inglatera rin. Bagamat malaki ang papel o bilang ng mga babae sa rebolusyong nagaganap, nanatili silang walang tinig at partisipasyon sa mahahalagang desisyon sa probisyunal na gobyerno sa maikling panahon na itinagal nito.

         Habang ng mga puting ito ay nag-uusap sa kinabukasan ng mga taga-Quemada at ng kanilang pansariling interes, ang kanilang desisyon ay ibinatay sa pagkukumpara sa kung sino ang mahalaga: ang asawang babae o bayarang babae? Sa interes ng mga lalaking puti na ito, mas mahalaga ang bayarang babae sapagkat hindi na ito kailangan ibahay, pakainin, damitan ng habangbuhay at babayaran lamang sa oras ng kanyang serbisyo. Sa paghahalintulad na ito, lumitaw na ang asawang babae ay katulad ng isang alipin at ginagastusang kolonya habang ang bayarang babae ay katulad ng upahang manggagawa na maaaring baratin ang sahod at malayang Quemada na kontrolado ng dayuhang interes. At para sa interes ng mga puting lalaki, at ng mga kapangyarihan at instutusyon na nirerepresenta nila, ang malayang bansa ay isang prostitute habang ang kanilang mga asawa ay malayong kolonya.

Mga Kababaihan sa Ilalimng Abusadong Diktador (In The Time of Butterflies)

Sa ilalim ng isang rehimeng ang diktador nito ay ang ulo ng bawat tahanan (“In this house Trujillo is the chief) at ang mga babae ay hindi maaaring maging abugado, isang babae ang tatanggap sa hamon at sasalungat sa agos ng panahon. Siya si Minerva (Salma Hayek).

        Bata pa lang, pinapapelan na ni Minerva ang pag-aabugado para sa kanyang tatlong kapatid na babae kapag mayroon silang nais hilingan sa kanilang ama tulad ng makapag-aral silang magkakapatid. Ang mga ito ay maliliit na tagumpay para kay Minerva na naniniwalang siya ay likas na mandirigma at ang malalaking tagumpay sa pakikibaka ay nagsisimula sa maliliit.

         Dahil nagtataglay ng pisikal na kagandahan, talas ng pag-iisip at matinding paniwala sa sarili na maaaring makamtan ang katarungan sa ilalim ng rehimen niTrujillo, nakuha ni Minerva ang atensiyon ng Diktador na naniniwala na walang gitna sa panalo at talo—kakampi o kalaban niya lamang ang pagpipilian.Pinahintulutan siya nito makakuha ng abugasya subalit hindi binigyan ng lisensiyang magamit ito pagkatapos.

         Dahil hindi nakuha ang hustisya sa pagkamatay ng kanilang ama, sumanib si Minerva sa grupong lumalaban ng palihim sa dikdatorya. Siya ay binansagang ‘Butterfly’ na siyang naging lihim na simbolo at kataga sa pagkilosng kanilang kilusan. Sa pangunguna ni Minerva at sa tulong ng kanyang mga kapatid na babae, dumami ang lihim na nakikilahok sa kilusan mula sa hanay ng simbahan, gobyerno at iba pang sektor.

        Sa kabila ng kanilang pagiging produktibo naitanong ni Minerva sa kasintahang si Manolo kung sila ay nangangarap ng isang bagay na hindi kailan man mangyayari. Tumugon si Manolo na tila nagbabadya ng isang propesiya o trahedya para sa kanyang kausap na sa bandang huli mas mabuting mamatay na sumusubok abutin ang pangarap na iyon kesa mamatay subalit walang ginawang anuman para baguhin ang kanilang sitwasyon at lipunan.

        Ang trahedya ng pagkamatay ng tatlong magkakapatid sa kamay ng mga berdugo ni Trujillo ang siyang nagpaigting ng pagkilos ng kilusan na humantong sa pagpatay sa kanya anim na buwan pagkatapos ng trahedya at nagwakas sa kanyang rehimeng diktadorya.

        Dahil totoong pangyayari ang kuwento sa isang yugto ng kasaysayan ng Dominican Republic, isang aral ang maigting na nakintal sa akin. Ang nagpabagsak ng abusadong sentro ng kapangyarihan (ni Trujillo at ng mga institusyon na nirerepresentanito) ay nanggaling sa gilid (margin) na nirepresenta nila Minerva at ng kanyang mga kapatid bilang mga babae at mga tagabukid o anak ng mambubukid.

Mga Kababaihan sa Ilalim ng Abusadong Kapitalista at Paggawa (HarlanCounty, USA at Salt of the Earth)

Ito ang dalawang kuwento ng kapangyarihan ng organisadong kababaihan na baguhin ang namamayaning kalakaran kahit sila ay hindi direktang sangkot. Hindi sila ang mga minero o manggagawa sa mga kuwentong ito. Sila ang mga asawa, kapatid at mga anak na babae ng mga minero sa Harlan County at New Mexico. Ang mga karakter nila ay hindi gawa-gawa lamang kundi hango sa totoong kuwento.

        Ang “Harlan County, USA”, isangdokumentaryong pelikula tungkol sa pakikibaka ng mga minero ng karbon o uling sa Brookside, Harlan County, Kentucky laban sa Duke Power Company (DPC), may-ari ng minahan. Layunin ng kanilang pakikibaka na kilalanin ng DPC ang unyon o samahan ng mga minero sa patnubay ng United Mine Workers of America (UMWA) na nagtataguyod ng mas ligtas na pagmimina o proteksiyon laban sa ‘black lung’,maging independent ang mga minero sa may-ari ng minahan at mga tindahan nito,at mabigyan ng kapangyarihan ang mga minero magdesisyon sa nilalaman ng kanilang kontrata sa pagtatrabaho sa minahan. Sa kabila ng dagdag-kita ng DPC na 170% kada taon habang ang mga minero ay 4% lamang at ang presyo ng mgabilihin ay tumataas ng 7% taun- taon, ayaw tanggapin ng DPC ang huling kahilingan ng  mga minero kaya naglunsad ang mga ito ng ‘strike’ o tigil-trabaho.

         Habang ang mga lalaking istrayker ay naglalaro ng basketbol kapag hindi nakatoka sa tigil-trabaho at ang mga lalaking pinuno ng UMA ay nag-aagawan sa kapangyarihan, ang mga babae ay hinahati ang panahon sa pagsama sa tigil-trabaho, pag-aalaga ng mga anak at mga gawaingbahay, at pagdalo sa mga pulong.

        Sa ikaapat na buwan ngtigil-trabaho, mga babae naman na humiga sa kalsada ang ikinulong ng mga pulis at sinentensiyahan ng huwes ng 60 araw na pagkakabilango. Sa kabila nito, hindipa rin natinag ang mga minero at ang kanilang mga asawa, kapatid at anak nababae. Bagkus lalong umigting ang kanilang kampanya laban sa DPC, nagpahayag na ang mga minero ay mga taong “pag-aari” nila na bibigyan nila ng magandang buhay, mula Kentucky hanggang New York.

        Habang umiigting ang tensiyon at ilan sa mga istrayker ang ikinulongmatapos padaanin ng mga pulis ang mga upahang lalaki ng may-ari ng minahan,hindi lamang pangangalap ng donasyon ang ginawa ng mga babae kundi pagtao mismosa lugar ng istrayk bilang kapalit ng ilang minero at pandagdag bilang. Angawiting

“we shall not we shall not be moved (x2)

like a tree that's planted by the water

we shall not be moved”

ay isang akmang paglalalarawan sa tibay at determinasyon ng isang organisadong samahan ng mga kababaihan. Hindi sila natinag habang sinusubukan paalisin o binabantaang aarestuhin ng hepe ng pulis dahil sa pangugulo kung hindi bubuwagin ang kanilang piket o protesta. Subalit papayag lamang silang maaresto kung aarestuhin din ng Hepe ang mga upahang tauhan ng minahan na may dalang mga nakamamatay na armas tulad ng baril. Walang nagawa ang pulis kundi paalisin o pagtaguin pansamantala ang mga upahang scab.

         Ang hudyat ng pagtatapos ngkanilang pakikibaka ay nang mabaril sa ulo at mamatay si John, 25 taong gulangat may asawang 17-taon gulang na nagdadalantao. Dahil dito napilitan ang DPC namuling mag-usap. Nakuha ng mga minero ang kontrata na nais nila.

        Bagamat maraming salik o grupoang nakatulong sa tagumpay na ito ng mga minero ng Harlan County, ang papel na ginampanan ng kanilang mga asawa, kapatid at anak na babae ay hindi matatawaran. Sila ang nagsilbing puso kung hindi man lakas ng pakikibaka ng mga minero.

Ang Salt of the Earth ay inilarawan naman ang pakikibaka ng mga minero laban sa Empire Zinc Company (EZC) para sa pantay na sahod ng mga minerong Mehikano at Anglo-saxon at kaligtasan ng mga minero vis a vis mga isyu ng papel ng babae at lalaki sa loob ng tahanan.Nais naman ng mga asawa ng mga minero na ipasok sa hinihinging kasunduan ang karapatan nila sa maayos na sanitasyon. Tinangihan ito ng mga minero sapagkat mas higit daw ang kaligtasan ng mga minerong lalaki kaysa hinihiling na sanitasyon ng mga kababaihan.

        Dahil may salapi at kapangyarihan nasa panig ng may-ari ng EZC ang mgakawatan (scabs), ang mga pulis na humuli at nagpakulong sa mga lider ng tigil-trabaho, at ang huwes na nag-utos ng buwagin ang piket ng mga minero. Wala nang masusulingan ang mga minero sumunod man o sumuway sa utos ng korte. Subalit ang mga kababaihan ang nakagawa ng paraan upang ituloy ang protesta. Sila ang tumao sa piket ng mga raliyista habang ang kanilang mga asawa ang pumapel sa mga gawaing bahay.

        Bagamat may mga lalaking umalis at iniwan ang kanilang pamilya, hindi natinag ang samahan ng mga kababaihan. Inalagaan nila ang mga bata at mga babaeng iniwan ng kanilang mga asawa. Si Esperansa Quintero (Revueltas), ang asawa ng lider ng minero na si Ramon (Cancho), ang sagisag ng nagkakakaisang layunin at paninindigan ng mga kababaihan ng kanyang wikain ang mga katagang ito:

I don't wantanything lower than me. I want to rise and push everything up as I go…

I don't wantto go down fighting. I want to win.

Sa ating wika, “Hindi ko nais na may mas mababa pa kaysa sa akin.Tatayo ako at itataas ang anumang makakaya ko. Kailangan kong manalo upang matigil na ang pakikibakang ito.” Pagkatapos ng pitong buwan, pumayag din ang may-ari ng EZC na makipagnegosasyon sa mga minero.